Ekranda iki liste görürsün: yatırım fonları ve BES fonları. İkisinde de üç harf, pay fiyatı, getiri vardır. Bu yüzden karışır. Karışınca insan BES’ten “yarın çekerim” diye plan yapar veya TEFAS fonundan devlet katkısı bekler. İkisi de tutmaz.

Hesap kapısı

Yatırım fonu (TEFAS): yatırım hesabın. Banka veya aracı kurum. BES fonu: emeklilik sözleşmen. Bir emeklilik şirketinde. Parayı birinden diğerine sürükleyemezsin. Satıp nakit alıp öbür kapıdan yeniden girersin — vergi, valör ve kesinti ayrı konuşulur.

Fonans’ta liste Fonlar, BES için tür süzücüsüyle ayrılır. Şirket sayfaları da ayrıdır. Aynı logo, iki evren.

Devlet katkısı ve kilit

BES’te devlet katkısı vardır. Oran ve tavan yıl yıl değişebilir; güncel mevzuat esastır. Katkı, sözleşmede kalma süresine bağlıdır. Erken çıkışta katkının bir kısmı veya tamamı gitmesin diye kural vardır. TEFAS yatırım fonunda böyle bir katkı yoktur. Girdiğin pay, senin payındır — vergi ayrıca.

BES’ten çıkış, emeklilik yaşı ve süre şartına bağlı avantajlarla gelir. “Param dursun, üç ay sonra alırım” dersen BES yanlış kapı olabilir. Uzun süre dursun, katkı işlesin, emeklilik planı olsun dersen kapı BES’tir.

Fon seçme özgürlüğü

BES’te fonu emeklilik şirketinin menüsünden seçersin. Menü zenginse hisse, kıymetli maden, para piyasası, değişken gezerin. Yine de o şirketin sunduğu kadar. TEFAS’ta menü daha geniştir: birçok portföy şirketinin fonu tek rayda durur.

BES’te fon dağılımını değiştirmek (rebalance) çoğu zaman nakit çıkmadan olur. TEFAS’ta bir fonu satıp diğerini almak valör ister. Bu, BES’in “içeride oynama” avantajıdır. Avantaj, her dağılım değişikliğinin doğru olduğu anlamına gelmez. Sık oynayan, ücretsiz de olsa kararını bozar.

Vergi ve stopaj

Kurallar değişir. Bu yüzden oran ezberleme, güncel maddeye bak. Kaba çerçeve: BES’te süre ve emeklilik şartı sağlanınca vergi tarafı farklı işler. TEFAS yatırım fonunda stopaj, fon türüne ve çıkış kazancına göre konuşulur. İkisini de “vergisiz” diye anlatan cümle yanlıştır.

Aynı isim, iki ürün

“X Portföy Hisse Fonu” hem BES’te hem TEFAS’ta olabilir. Yönetici benzer bakabilir, hatta benzer dağılım tutabilir. Yine de pay fiyatı, ücret, akış ve vergi ayrıdır. Birinin geçen yılki getirisi, diğerinin garantisi değildir. Kodu ayrı, sayfayı ayrı aç.

Hangisini ne zaman?

• Uzun süre, katkı, emeklilik: BES. Fon dağılımını yaşa ve mideye göre kur.
• Orta süre, serbest seçim, TEFAS genişliği: yatırım fonu.
• Kısa nakit: BES’e kilitleme. Para piyasası veya nakit.
• İkisi birden: olur. Kapıları karıştırma yeter.

Alım adımı TEFAS için burada. Fonun kendisi için yatırım fonu nedir?.

Fon dağılımı BES’te nasıl kurulur?

Yaş ve süre kabaca yön verir. Emekliliğe yirmi yıl varsa hisse ve serbest dilim konuşulur. Beş yıl varsa nakit ve borçlanma ağırlığı artar. Bu bir kural değil, başlangıçtır. Miden zayıfsa süre uzun olsa da hisseyi kıs.

BES’te sık fon değiştirmek, ücretsiz olsa da zararlı olabilir. Düşen hisse fonunu satıp para piyasasına kaçmak, klasik geç kalmış satıştır. Yılda bir veya iki kez, hayat değişince (maaş, ev, süre) bakmak çoğu kişiye yeter. Her haberde dağılım oynamak, emeklilik planını günlük işleme çevirir.

İki kapıyı birden kullanmak

BES’i kilitli uzun plan, TEFAS’ı hareketli plan diye ayırmak işe yarar. Aynı hisse evrenini iki kapıda da şişirmek ise aynı riski iki kez almaktır. Toplamda ne kadar Türkiye hissesi, ne kadar nakit, ne kadar döviz/altın tuttuğunu bir kâğıda yaz. Kapı sayısı değil, toplam dilim konuşur.

Devlet katkısını ‘bedava getiri’ diye TEFAS’ın yerine koyma. Katkı, şart ve tavana bağlıdır. Şart bozulunca katkı da incelir. TEFAS’ta katkı yoktur, çıkış daha serbesttir. İkisinin toplamı, tek başına ne BES’tir ne TEFAS. Senin bilançondur.

Bu yazı eğitim içindir, tavsiye değildir. Geçmiş getiri geleceği göstermez. Fon seçmeden önce izahname, yatırımcı bilgi formu ve güncel rakamlara bak.